اقدام خداپسندانه

گفت وگو با حاج سيد حسين رضازاده،موسس و بنيان گذار خوابگاه هاي خيريه دانشجويي حضرت جواد عليه السلام

ساخت مسکن و ايجاد سرپناه براي زوج هاي جوان،به ويژه نخبگان و آينده سازان علمي کشور،جهت تشويق آنان به ازدواج و احياي سنت نيکوي نبوي،از جمله کارهايي است که تلاش و اقدام خيران متدين و نيک انديش را مي طلبد.ايجاد خوابگاه در فضاي علمي، آغازگر پيشرفت و تعالي جامعه است.جامعه اي برگرفته از تعاليم ارزشمند و نوراني اهل بيت عصمت و طهارت عليهم صلوات الله.خوشبختانه در سال هاي اخير شاهد تلاش بسياري از خيرين در اين راستا بوده ايم.حاج سيد حسين رضازاده از جمله خيريني است که با تاسي به مولا ومقتداي خود حضرت علي عليه السلام،با همکاري دانشگاه صنعتي اصفهان و شماري ديگر از خيرين،مجموعه خوابگاه هايي را با عنوان خوابگاه هاي خيريه دانشجويي حضرت جواد عليه السلام احداث و وقف نموده است تا ضمن تسهيل ازدواج جوانان،امکانات لازم براي رشد علمي دانشجويان را فراهم آورد.در گفت و گوي زير با جنبه هاي مختلف اين اقدام خداپسندانه بيشتر آشنا مي شويم.

وقف هديه اي ماندگار

هرساله با فرا رسيدن ايام هفته وقف (هفته آخر ماه صفرالمظفر) از كنار آن بي تفاوت ميگذشتيم .حتي بسياري از ما اصلاً نمي دانستيم از بين تمام روزها و هفته هاي سال روزي هم بنام روز وقـف داريم.نمي خواهيم بگوييم مقصر كيست؟ شايد بتوان گفت همه مقصّـريم و در اين مورد كوتـاهي كرده ايم.بگذريم!
هرچند با نامگذاري روز و هفته اي در سال بنام وقف نميتوان حق مطلب را أدا كرد و مسأله اي بدين مهمي را در جايگاه اصلي و واقعي خود قرار داد چرا كه اين نامگذاري ها صرفاً جنبه نمادين داشته است و بهانه اي است براي آنكه توجه ويژه اي به امر وقف صورت گيرد. گذشتگان و پيشينيان ما با اينكه در آن زمانها روز و هفته اي هم در سال بدين نام نبود و رسانه هاي مدرن امروزي هم وجود نداشت بطور خودجوش و براساس احساسات و انگيزه هاي پاك ديني مال و اموال خود را براي رضاي خدا و براي مصارف و امور عام المنفعه وقف مي نمودند و از اين حيث هزاران هزار انسانهاي ديگر بهرمند مي شدند.

فرهنگ سازي و تبليغ رونق کار خير در جامعه

گفت و گو با احمد فاميل دردشتي از خيرين برجسته استان اصفهان 

"احمد فاميل دردشتي"مدير عامل انجمن خيريه حضرت اباالفضل عليهم السلام(ويژه خدمات درماني کليه و قلب)و عضو مجمع خيريه هاي درماني استان اصفهان است. گفت و گو با وي بهانه اي است تا به نتايج و پيامدهاي انجام اعمال خيرانه در جامعه بيشتر آشنا شويم. 

شناسايي ماهيت وقف

نويسنده: مصطفي مطبعه‌چي

چكيده

نويسنده با بيان اينکه معمولاً تعريف هايي که از ماهيت اشياء مي شود پيشيني و متأثر از منطق يونان و فلسفه ارسطويي است ، دو روش ديگر را هم در تبيين ماهيت ذکر مي کند که پسيني است. وي آن دو را روش حقوقي و تاريخي نام نهاده و ماهيت وقف را از دريچه اين دو روش بررسيده است
مؤلف با تأکيد بر اينکه وقف يک ساختار کلي داراي اجزاء است و شخصيت حقوقي دارد، ضعف و نارسايي کتب فقهي در موضوع وقف را نبود نگاه کلان نگر به نهاد وقف مي داند. وي در روش حقوقي از موضوعاتي همچون شرايط مولد احکام وضعي و تکليفي وقف، شرايط عين موقوفه، وقف پول، وقف عين فاقد قبض سخن مي گويد و در روش تاريخي، نقش وقف در تاريخ را به اختصار بيان مي کند. با دو موضوع ساختار وقف و اهميت شخصيت حقوقي وقف پايان مي يابد.
کليد واژه
تعريف حقوقي، تعريف تاريخي، تاريخ وقف، شرايط وقف، ساختار وقف، شخصيت حقوقي وقف

همه مي توانند

نويسنده:حسين ژوليده

با شنيدن کلماتي مثل وقف،واقف ،موقوف و...،تصويري از افراد ثروتمند و نيکوکار در ذهنمان ترسيم مي شود که بخشي از اموال خود را براي خدمت به ديگران مي بخشند.
اما ممکن است که هيچ گاه تصورنکنيم يکي ازهمين واقفين باشيم .
از خود مي پرسيدچگونه؟
تصوري غلط که درذهن اکثرما نقش بسته،اين است که فکر مي کنيم وقف نمودن تنها ازدست ثروتمندان برمي آيد و ما دارايي آنچناني نداريم،نمي توانيم واقف باشيم .اما بهتراست بدانيم که موقوفات حتماً نبايد ساختمان و زمين و چيزهايي ازاين قبيل -که ازعهده ي امثال ما خارج است-باشد؛بلکه با درآمد و حقوقي اندک به بزرگان دين مي شود اقتدا کرد و مانند آنها به خيل واقفان پيوست.

گنج اندوزی و حبس مال (2)

نويسنده:محمد مرادی

حبس مال

اما واژة دوم اقتصادي قرآن که آن هم به ذخيره و نگهداري مال مربوط است حبس مال است. از حبس مال در قرآن به «صدقه»، «انفاق» و «دهش» مال ياد شده است. صدقه، اسم مصدر «صدق» است و در اصطلاح رايج به کمک مالياي گفته ميشود که با قصد قربت و به صورت داوطلبانه به نيازمندان مي-شود،(48) در قرآن اما، کمک مالي و يا فعاليت مالي خاصي است. صدقه به معناي يادشده در قرآن، به همين صورت «صَدَقة»، و غالباً يا به صورت جمع (صَدَقات) (49) و يا به صورت اسم فاعل (مُصَّدِّقينَ و مُصَّدِّقات(50) و مُتَصَدِّقينَ و مُتَصَدِّقات) (51) ياد شده است. نيز از حبس مال، با مادة «إتيان» همچون «آتى» و «يُؤتي» به معناي دادن آمده است. گاهي از آن در فقه به زکات تعبير ميشود. يعني پارهاي از واجبات مالي که در قرآن ياد شده و به صورت تکليف مطرح گرديده، در نهايت زکاتهايي است که به اموالي خاص تعلق ميگيرد، اما همواره چنين نيست و گاهي پارهاي از آيات که در آنها از صدقه ياد شده، اشاره به فعاليت اقتصادي خاصي به جز پرداخت زکات است. 
مفسران بر اساس پارهاي قراين روايي و يا سياقي، برخي از کاربردهاي صدقه و يا دادن مال و نيز انفاق را در قرآن تحبيس المال (نگهداري و حفظ مال) دانستهاند. تحبيس مال هم نوعي نگهداشت مال است. نگهداشتي که کسي حق ندارد مال خاصي را دست به دست کند و يا روا نيست که چنان مالي به کسان صاحب مال منتقل شود، به گونهاي که آنان بتوانند در آن به دلخواه و همچون ديگر اموال خود در آن دخل و تصرف نمايند، اما اين نگهداشت با آنچه پيشتر گذشت و از آن به کنز ياد شد، تفاوتي اساسي دارد.

گنج اندوزي و حبس مال(1)

نويسنده:محمد مرادی
 

چکيده
اين نوشته ميکوشد تا دو ديدگاه قرآن کريم را دربارة دارايي و ثروت بررسي کند. در قرآن آيات فراواني دربارة مال و دارايي و فقر و ثروت، و در يک کلام، مناسبات و درآمدها و هزينههاي اقتصادي وجود دارد. در همة اين آيات، جنبههاي توحيدي درآمد مد نظر است و بر ارائة نگاهي درست و در راستاي همان بينش توحيدي تأکيد شده است. مال در عين اينکه در قرآن ستوده شده، اما در صورت استفادة نادرست و يا هدف شمرده شدن، به شدت نکوهيده است. اين نوشته بر آن است تا بر اساس آيات قرآن ميان دو نوع ذخيره-سازي/نگهداري مال مقايسهاي انجام دهد: اين دو، يکي گنجاندوزي و ديگري حبس و وقف مال است.
کليد واژه: مال، ثروت، گنج، گنجاندوزي، ذخيرهسازي مال، حبس مال، وقف مال

وقف از نگاه اخلاق و عرفان

 

 

نويسنده:رضا بابايي

 

چكيده
وقف بيش و پيش از آنكه خير و فايده‌اي براي ديگران داشته باشد، واقف را دگرگون و مستعد دريافت‌هاي معنوي مي‌كند؛ زيرا جان او را از وابستگي مي‌رهاند و باران تزكيه و وارستگي را بر سر او جاري مي‌كند. همچنين، سرماية او را كه به قيمت صرف عمر به‏دست آورده است جاودانه مي‌كند و روح آزادگي را در او مي‌دمد. بدين رو وقف در كنار هزاران فايدة مادي، اقتصادي، اجتماعي، فرهنگي و علمي براي همة طبقات جامعه، آثار فراواني بر ميزان معنويت و زيست اخلاقي جامعه دارد. اين تأثير، مستقيم و از لحظة نيت واقف شروع مي‌شود و تا ظهور ثمرات عيني وقف ادامه دارد. 

ابزارها و راه کارهاي تحقق عدالت اجتماعي در اسلام

راي برپايي عدالت، در گذشته و حال ديدگاههاي گوناگوني ارائه شده است. دراين بين شماري پنداشته‏اند: اگر سيستم و نظامي بر جامعه حاکم گردد که افراد جامعه را وادارد که هر کس به اندازه توانش کار کند و به اندازه نيازش دريافت، عدالت‏ بر پا شده است. در اين ديدگاه، فرد هيچ‏گونه اصالتي ندارد، اصالت، از آن جامعه است. در برابر اين ديدگاه، برداشت ديگري وجود دارد که بر اصالت و استقلال فرد تکيه مي‏کند و دستيابي به عدالت را در سايه آزادي اقتصادي و سياسي امکان پذير مي‏داند. براساس اين بينش، سهم هر يک از افراد جامعه از قدرت و ثروت، به تلاش هاي خود آنان بستگي دارد. کم ‏و يا زيادي آن به کسي ارتباط ندارد. 

نقش و جايگاه وقف در گسترش عدالت اجتماعي

اثرات و نتايج عدالت اجتماعي

اثرات و نتايج عدالت اجتماعي عبارتند از:

تأثير در افکار و عقايد

شهيد مطهري وجود يا عدم وجود عدالت اجتماعي را در شکل گرفتن افکار و عقايد مردم جامعه مؤثر مي‎داند، ايشان يکي از اين تأثيرات را اعتقاد به بخت و شانس در ميان عامه و حتّي در ميان برگزيدگان و شاعران مي‎داند. استاد شهيد سعي و تلاش همراه با عمل را ريشه پيدايش انديشه بخت مي داند افرادي که علاوه بر آن با محروميت نيز به سر مي‎برده‎اند.
کم‎کم اين…«هر چه ديدند اين بود که بي‎تمييز را ارجمند و عاقل را خوار ديدند، مطلب از شهودات اجتماعي آنها گرفته شده است، شکل يک فلسفه به خود گرفته بنام فلسفه فکر بخت و فلسفه بخت هيچ علتي ندارد جز مظالم و ناهمواريها و بي‎عدالتيهاي… بخت … اجتماعي، الهام‎کننده اين فکر شيطاني هرج و مرجها و بي‎عدالتيهاي اجتماعي است مبدا الهام‎بخش اين فکر شيطاني چيزي جز بي‎نظميها و پستي و بلنديهاي بي‎جهت و اولويت‎هاي بلااستحقاق نيست، هر وقت عدالت اجتماعي متزلزل شود، استحقاقها رعايت نشود، حقوق مراعات نگردد، در تعويض مشاغل حسابهاي شخصي و توصيه و پارتي مؤثر باشد، فکر بخت و شانس و امثال اينها قوت مي‎گيرد و توسعه پيدا مي‎کند چون معني بخت اين است که هيچ چيز شرط چيز ديگر نيست.» (مطهري،1378: 259)
استاد شهيد همچنين يکي ديگر از تأثيرات عدالت اجتماعي در افکار و عقايد را بدبيني نسبت به روزگار به عنوان شکايت از روزگار و دشنامها و فحشهايي که در آثار ادبي نسبت به آن داده شده و عنوان مي‎کند. وي اين روزگار مورد اعتراض را چرخ و فلک و زمين و زمان نمي‎داند بلکه حالات شخصي، روحي و دروني گوينده مي‎داند:
«وقتي کسي در اطراف خود هر چه ببيند، ظلم ببيند، عذر ببيند و علت اصلي را تشخيص ندهد يا تشخيص بدهد و نتواند بگويد، عقده دلش را روي چرخ کج مدار و فلک کج رفتار خالي مي‎کند، در نتيجه اين اوضاع و احوال يک نوع بدبيني و سوءظن نسبت به دستگاه خلقت و آفرينش پيدا مي‎شود. اين خيال قوت مي‎گيرد که بناي روزگار بر ظلم نسبت به خوبان و نيکان است و يک نوع عداوت و کينه ديرينه‎اي بين روزگار و مردم خوبست. مردم قهراً» نسبت به روزگار بدبين مي‎شوند، به خلقت و آفرينش بلکه به مبدأ کائنات اظهار بدبيني مي‎کنند.» (مطهري،1361: 62)

وقف؛ تعميم استحقاق در جهت گسترش عدالت اجتماعي

نويسنده: مجتبي عطارزاده

چکيده

وقف سنت ‏حسنه‏اي است که از ديرباز به اشکال گوناگون از جمله مؤسسه‏هاي خيريه فراواني در سراسر جهان به وجود آمده و املاک و اموالي بر آنها تخصيص يافته و فروش و انتقال آن املاک و اشياء نيز منع شده است، در تاريخ بشر وجود داشته و اسلام آن را در مسيري روشن، منطقي، هدفدار، مترقي و دقيق نهاده است.
وقف عملي است صالح و باقي، و مصداق روشني است از تعاون و تعاضد، و انفاقي است عاري از منت، و احساني است‏ خالي از اذيت و بدور از تحقير شخصيت ديگران، و تصدقي است دايمي و مستمر و بدون ريا، و وامي است ‏بدون اضطراب و تکاثر که ازرهگذر آن با بروز اختلافات فاحش طبقاتي به صورتي معقول مبارزه مي‏شود، و برگ سبزي است که به گور فرستاده مي‏شود. و سرانجام عاملي است که نام واقف را از رهگذر اقامه مظهري از مظاهرعدل الهي جاودان مي‏سازد و وي را به آن چه مستحق اوست يعني نوعي خلود و بقا مي‏رساند.
يکي از اهداف اصلي ارسال رسل و انزال کتب، اقامه عدل و قسط در جامعه است:«همانا پيمبران خود را با ادله و معجزات فرستاديم و بر آنها کتاب و ميزان عدل نازل کرديم تا مردم اقامه قسط نمايند...» (حديد /25) 
اگر پذيرفته شود که مفهوم عدالت، ‏به خودي خود جنبه علمي ندارد و با ابزار علمي، قابل ملاحظه و آزمايش نيست ‏بلکه يک دريافت اجتماعي است که اجراي آن ازعهده دولت به تنهايي خارج مي باشد، تحقق عدالت اجتماعي مستلزم تحقق دو امر بسيار مهم است: 
الف:زدودن فقر از جامعه، چرا که فقر در جامعه نشانه ظلم است. خداوند نعمت ها را براي همه انسان ها آفريده و آيات بسياري از قرآن کريم گوياي اين حقيقت است و محروميت عده‏اي از آنها يعني ظلم. بين فقر و غنا هم واسطه‏اي نيست، جامعه فقير نباشد يعني غني باشد. 
ب:جلوگيري از تمرکز ثروت در دست عده‏اي معدود که به طور قطع بر رفتار اجتماعي اثر مي گذارد.
نظام اقتصادي اسلام، تنها در صدد رفع نيازهاي ضروري نيست‏ بلکه به دنبال تامين رفاه نيز هست.البته رفاه مطلوب و مجاز در اسلام بايد در حدي باشد که انسان را از ياد خدا غافل نکند و او را از هدف اصلي و اساسي که کمال ابدي و قرب الهي است‏ باز ندارد، بلکه او را در راه نيل به آن هدف ياري دهد و جمع ميان اين دو نه تنها ممکن که مطلوب است.
همه انفاق هاي مالي، از جمله وقف، براي انسان به منزله هرس کردن درخت از اضافات است که او را در مسير نيل به هدف اصلي و نهايي‏اش ياري مي‏دهد و در اين جهت‏ به او سرعت مي‏بخشد؛ چه آن که در اثر وقف رها ساختن مال خود از قيد مالکيت خصوصي وشخصي وعمومي کردن منافع آن در راه خدا ومردم به دنبال مي آيد که از مظاهر بارز گسترش دامنه عدالت اجتماعي بشمار مي رود.

نگاهي به وقف‏شناسي فقيهان(2)

نويسنده: سيد مصطفي مطبعه چي اصفهاني

چند نکته در مورد وقف‌نامه‌هاي موجود هست که با بررسي آنها به تلقي مسلمانان پي مي‌‌بريم:
1. معمولاً در متن به بهره‌وري و راه‌هاي جلوگيري از انحطاط وقف اصلاً اشاره نشده يا کمتر اشاره شده است.
نه محوري که معمولاً در وقف‌نامه هست مشتمل بر سير اقتصادي وقف، بيلان مالي موقوفات، سير بهره‌وري، پيشگيري از انحطاط و تخريب و عوامل افزايش‌دهنده نيست، با اينکه اينها از ارکان وقف‌اند.
2ـ يک مسألة مهم تجديد وقف‌نامه است. آيا در هر زمان بر اساس شرائط و مقتضيات زمان مي‌توان متن را عوض کرد؟ مرجع و نهاد تصميم‌گيرنده کيست؟
اگر بتوان اين ساز و کار را به اجرا درآورد و براي هر رقبه تاريخي را مشخص کرد؛ مثلاً 10 سال، و هر 10 سال فلان نوع از وقف‌نامه‌ها را تجديد نمود، حتماً تحولي در کل وقف ايجاد خواهد شد. 

نگاهي به وقف‏شناسي فقيهان(1)

نويسنده: سيد مصطفي مطبعه چي اصفهاني

چکيده

رويکرد انسان مدار اسلام به عدالت